سلامت دهان و دندان، فقط مربوط به زیبایی لبخند نیست؛ بلکه مستقیماً با رشد جسمی، یادگیری، اعتماد به نفس و حتی کیفیت خواب کودک ارتباط دارد. با این حال، بسیاری از والدین هنوز باور دارند که مراقبت از دندانهای شیری چندان ضرورتی ندارد، چون به هرحال این دندانها موقتیاند. اما واقعیت این است که غفلت از دندانهای کودک در سالهای ابتدایی زندگی، میتواند هزینههای جبران ناپذیری در سالهای بعدی داشته باشد.
از پوسیدگی زودرس گرفته تا مشکلات گفتاری، بینظمی دندانهای دائمی، دردهای شبانه و کاهش علاقه کودک به غذا خوردن، همگی از عوارض شایع بیتوجهی به سلامت دهان در کودکان هستند. در این مقاله، به بررسی مهمترین تهدیدهایی میپردازیم که سلامت دندانهای کودکان را در معرض خطر قرار میدهند و راهکارهایی کاربردی برای پیشگیری از آنها ارائه میکنیم.
چرا مراقبت از دندانهای شیری مهمتر از تصور ماست؟
بسیاری از والدین تصور میکنند دندانهای شیری موقتیاند و نیازی به مراقبت ویژه ندارند. اما این باور اشتباه، میتواند آسیبهای بلند مدتی را به سلامت دهان و دندان کودکان وارد کند. دندانهای شیری نه تنها در فرآیند جویدن و گفتار کودک نقش دارند، بلکه بهعنوان راهنمای رشد صحیح دندانهای دائمی نیز عمل میکنند.
اگر دندان شیری زودتر از موعد از بین برود (بر اثر پوسیدگی یا کشیدن)، فضای مناسب برای دندان دائمی آینده از بین میرود و باعث رویش نامرتب دندانهای جدید یا نیاز به ارتودنسی خواهد شد. همچنین، پوسیدگی دندانهای شیری میتواند به درد، عفونت و حتی مشکلات تغذیهای یا کاهش اعتماد به نفس کودک منجر شود.
عوامل اصلی پوسیدگی دندان در کودکان چیست؟
پوسیدگی دندان در کودکان یکی از شایعترین بیماریهای مزمن دوران کودکی است. دلایل متعددی در بروز این مشکل نقش دارند که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
مصرف مکرر قند و شیرینی
کودکانی که به صورت مداوم و روزانه نوشیدنیهای شیرین، شکلات، کیک و آبمیوههای صنعتی مصرف میکنند، بیشتر در معرض پوسیدگی هستند. قند، منبع تغذیه اصلی باکتریهای مولد اسید است و این اسیدها مینای دندان را تخریب میکنند.
عدم رعایت بهداشت دهان
مسواک نزدن یا اشتباه مسواک زدن باعث باقی ماندن پلاکهای میکروبی روی سطح دندان میشود. این پلاکها پس از مدت زمانی کوتاه به تارتار تبدیل شده و زمینه پوسیدگی و بیماری لثه را فراهم میکنند.
مصرف شبانه شیر یا شیشه شیر
اگر کودک در طول شب با شیشه شیر یا حتی شیر مادر به خواب رود و پس از آن دندانها تمیز نشوند، شیر باقیمانده در دهان به سرعت توسط باکتریها تخمیر شده و منجر به پوسیدگی دندانهای جلویی بالا میشود؛ شرایطی که به «پوسیدگی شیشهای» معروف است.
فلور زدایی ناکافی یا بیش از حد
فلوراید در تقویت مینای دندان مؤثر است. اما عدم استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید یا استفاده بیش از حد و بلع آن نیز میتواند آسیبزا باشد.
ژنتیک
یکی دیگر از دلایل پوسیدگی زودرس دندان در کودکان، ژنتیک است. برخی کودکان بطور ارثی مینای ضعیفتری دارند یا بزاق دهانشان خاصیت محافظتی کمتری دارد. در چنین شرایطی حتی مراقبتهای منظم هم ممکن است کافی نباشد و نیاز به مشاوره دندانپزشک و استفاده از محصولات خاصی مانند دهان شویههای مخصوص کودکان وجود داشته باشد.
چه عادتهایی ناخواسته به دندان کودکان آسیب میزنند؟
بسیاری از رفتارهای به ظاهر بیضرر، اگر در بلندمدت ادامه پیدا کنند، میتوانند تأثیرات منفی بر ساختار فک و دندانهای کودک داشته باشند.
- مکیدن انگشت به ویژه در سنین بعد از سه سالگی میتواند موجب جلو آمدن دندانهای فک بالا، باز ماندن دهان، اختلال در گفتار و نیاز به درمان ارتودنسی شود.
- پستانک اگر به درستی و در بازهی محدود استفاده شود، مشکلی ندارد. اما اگر کودک تا سن بالا از آن استفاده کند، الگوی رشد فک و نحوه رویش دندانها تحت تأثیر قرار میگیرد.
- کودکانی که عادت به جویدن مداد، اسباب بازی یا در بطری دارند، بیشتر دچار لبپر شدن یا شکستگی دندان میشوند.
- تنفس از راه دهان به جای بینی، معمولاً در اثر گرفتگی بینی یا آلرژی رخ میدهد. این حالت میتواند منجر به خشکی دهان، پوسیدگی بیشتر، ناهنجاری فکی و حتی اختلال در خواب کودک شود.
- یکی دیگر از عادات آسیب زا، استفاده از نی برای نوشیدن نوشیدنیهای شیرین یا اسیدی است. این کار باعث میشود مایعات قندی مستقیماً به دندانهای جلویی برخورد کنند و احتمال پوسیدگی را افزایش دهند.
- گاز زدن یخ یا شکستن آجیل با دندان نیز در بعضی کودکان دیده میشود که موجب ترک خوردگی یا لب پریدگی دندان میشود.
کدام نوع مسواک برای کودکان مناسبتر است؟
انتخاب مسواک مناسب برای کودکان از اهمیت بالایی برخوردار است. در ادامه به برخی ویژگیهای ضروری یک مسواک مناسب برای کودکان اشاره میکنیم:
سری کوچک و نرم: مسواک کودک باید سری کوچکی داشته باشد تا به راحتی داخل دهان او قرار گیرد. پرزهای آن باید نرم باشند تا به مینای دندان آسیب نرسانند و لثه را تحریک نکنند.
دستهی ارگونومیک: دستهی مسواک باید مناسب اندازهی دست کودک باشد و طراحی ضدلغزش داشته باشد تا کودک بتواند آن را بهخوبی کنترل کند.
ظاهر جذاب و رنگی: طراحی کارتونی و رنگارنگ میتواند کودک را به استفاده از مسواک ترغیب کند. مسواکهایی با تصویر شخصیتهای محبوب کارتونی انتخاب خوبی هستند.
مسواک برقی مخصوص کودک: برای کودکانی که علاقهای به مسواک دستی ندارند یا نیاز به پاک کنندگی بهتر دارند، میتوان از مسواکهای برقی کودکانه استفاده کرد. این مسواکها معمولاً تایمر دارند و میزان فشار مناسب را تنظیم میکنند.
آیا فلوراید برای کودکان مضر است یا مفید؟
برخی والدین نگرانند که وجود فلوراید در آب آشامیدنی یا خمیر دندان باعث مسمومیت کودک شود. درحالیکه مقدار فلوراید موجود در محصولات استاندارد، کاملاً کنترل شده و بیخطر است. سازمان جهانی بهداشت نیز استفاده از فلوراید را برای پیشگیری از پوسیدگی ضروری دانسته و آن را بخشی از سلامت عمومی میداند. با این حال، استفاده بیشازحد از مکملهای فلوراید بدون مشورت با دندان پزشک توصیه نمیشود.
فواید فلوراید برای کودکان:
- تقویت مینای دندان و مقاومسازی آن در برابر اسید
- کاهش احتمال پوسیدگی دندان تا ۶۰ درصد
- کمک به بازسازی مینای آسیبدیده در مراحل اولیهی پوسیدگی
نگرانیهای مربوط به فلوراید:
- بلعیدن مقادیر زیاد فلوراید در کودکان زیر ۶ سال میتواند منجر به «فلوروزیس دندانی» شود؛ شرایطی که باعث لکهدار شدن مینای دندان میگردد.
- فلوراید بیشازحد ممکن است با عوارض گوارشی همراه باشد.
راهکار: برای کودکان زیر سه سال، بهتر است از مقدار بسیار کم خمیردندان فلورایددار (به اندازه یک دانه برنج) استفاده شود و از سن سه سال به بعد به اندازه نخود. همچنین، آموزش به کودک برای تف نکردن و عدم بلع خمیر مهم است.
نتیجه گیری
مراقبت از سلامت دندانهای کودکان، موضوعی است که نهتنها به بهداشت دهان مربوط میشود، بلکه مستقیماً با رشد جسمی، روانی و اجتماعی آنها ارتباط دارد. از تغذیهی درست و انتخاب مسواک مناسب گرفته تا آموزش عادتهای خوب بهداشتی، همگی در این مسیر نقش دارند. والدینی که از همان سنین پایین به سلامت دهان و دندان فرزند خود توجه میکنند، در حقیقت در حال سرمایه گذاری برای آیندهای سالمتر و شادتر برای او هستند.
| این مطلب مفید بود ؟ |   ( تعداد رای دهنده ۲, میانگین امتیاز: ۱,۰۰ از ۵)  Loading... |