پنج شنبه , 28 دی , 1396
آرین موتور
آرین موتور

 

آموزش ورنی بافی + فیلم ورنی بافی + عکس ورنی بافی

ورنی بافی ، جلوه‌ای از هنر عشاير

 

ورنی” (با فتح واو و سكون ر) نوعی دست بافت زیبا و پشمین یا ابریشمی است كه به عنوان زیر انداز و در پاره‌ای از مناطق به عنوان رو انداز یا تزیین آلاچیق بكار می‌رود. ورنی به گلیم فرش نما، شبه قالی و گلیم عشایری معروف است.

 

در مقالات قبلی با هنر گلیم بافی آشنا شدید و بافت گلیم ساده در منزل را فرا گرفتید. هم چنین آموزش تصویری بافت گلیم با دار تقدیم شما عزیزان شد.

 

ورنی چبست ؟

ورنی یا سوماک، دست بافته ای است که از لحاظ تکنیک بافت بین گلیم و قالی قرار می‌گیرد بدین صورت که مانند گلیم یا قالی بر روی دار عمودی یا افقی بافته می‌شود و دارای پود ضخیم است و یکی از شاخص‌ترین رشته‌های صنایع دستی آذربایجان شرقی می‌باشد که در منطقه اهر و ارسباران به صورت وسیعی توسط زنان عشایر بافته میشود.
این دستبافته در عین سادگی و سبکی گلیم مثل قالی نیز ظرافت خاص هنری دارد و به دلیل استفاده از گره پرزدار در بافت آن جزو گلیم و از لحاظ طرح ، نقشه و شکل ظاهری مشابه قالی به نظر می‌آید.

ورنی گلیمی تک روست که از نظر بافت در حد وسط گلیم و قالی قرار می گیرد. هنر ورنی بافی، بومی آذربایجان بوده، هنوز دارای رونق و خواستار فراوان است. ورنی عمدتاً در قشلاق عشایر کوچ رو که حجم کاری کمتر است توسط زنان و دختران بافته می شود. به همین سبب نقوش و رنگ آمیزی ورنی ها کاملاً متاثر از فرهنگ، باور و روحیات عشایری است.

نقوش ورنی عمدتاً متشکل از موتیفهای روستایی، ثابت و شناخته شده است که در قالب نقشه های شکسته و هندسی متصور می شود. در ورنی های شهری به ندرت از نقوش گردان که شامل اسلیمی و ختایی است، نیز استفاده می شود. به سبب شیوه بافت ورنی، ایجاد نقوش گردان بسیار دشوار است و این نقوش در ورنی ها بسیار نادر بافته می شود.

جنس ورنی گاه تلفیقی از ابریشم یا پشم است و بر روی دار بصورت عمودی بدون نقشه و بصورت ذهنی توسط زنان و دختران عشایر و مناطق روستایی بافته می شود.
تولید ورنی بیشتر در فصل قشلاق ایل انجام می‌شود كه عشایر فرصت كافی برای استراحت و سكونت در یك منطقه را دارند.

در گذشته عشایر “دشت مغان”، “گرمادوز” و “ارسباران” پشم حاصل از دام هایشان را با دوك‌های معمولی می‌ریسیدند و به روش ابتدایی رنگ ریزی می كردند و آن را برای بافت ورنی آماده می‌ساختند.
“فرشته سفری “، مربی ورنی بافی در “آذربایجان غربی” در خصوص ورنی بافی می گوید: “مواد اولیه برای تهیه ورنی، پشم، پنبه، كنف و موی حیوانات است. ورنی گاه به صورت پیچ بافی و جناغی است و عموما از طرح‌های هندسی استفاده می‌شود.”

نوع و شكل ورنی ممكن است در ایلات و عشایر گوناگون متفاوت باشد، زیرا این صنعت ابتدا توسط عشایر تولید شده است. هم اكنون نیز ایل‌های بختیاری، بلوچ و قشقایی از ورنی استفاده می‌كنند.
به روش بافت ورنی “پودچینی ” می‌گویند كه بر اساس پیچش خاص نخ “خامه ” به دور نخ‌های “تار” بافته می‌شود. این بافته را در كرمان “شیریكیپیچ” می گویند و در استان‌های شمال غرب ایران به “ورنی” معروف است .

 

آموزش ورنی بافی + فیلم ورنی بافی + عکس ورنی بافی

 

به طور كلی از لحاظ بافت گلیم های ایرانی به دو شیوه بافته می شود :

1- شیوه پود گذاری : در این شیوه تنها از نخ تار ( چله) و نخ پود برای بافت گلیم استفاده می شود پودهای رنگارنگ را از زیر و روی رشته های تار عبور می دهند، با تغییر رنگهای پود است كه نقشها پدیدار می شود و هر دو روی گلیم صاف، هموار و همرنگ می شود.

2- شیوه پود پیچی : در این شیوه علاوه بر نخ تار و نخ پود از پودی نازك نیز در بافت استفاده می شود و در واقع پود به حالت پیچش از میان نخهای تار عبور نموده، سپس با عبور پود نازك و كوبیدن آن با شانه، عمل در گیری نخ های تار و پود قطعی می شود. این شیوه بافت كه بسیاری از صاحب نظران آن را حدواسطی میان گلیم بافی و قالی بافی دانسته اند، در واقع آخرین منزلگاه تكامل گلیم بافی به قالیبافی می باشد. بافت گلیم معروف به ورنی در آذربایجان شرقی و نیز بافت گلیم معروف به شیریكی پیچ در استان كرمان بدین شیوه است.
این نوع گلیم ها را كه به شیوه پود پیچی بافته می شوند سوماك نام نهاده اند. گاهی روی گلیم ها راسوزن دوزی می كنند، این گلیم ها به گلیم سوزنی شهرت دارند.

ورنی از قسمت کناره به سمت داخل به سه بخش اصلی زیر قابل تشخیص است:
1- حاشیه: از اجزاء اصلی نقشه ورنی بوده است و همانند چهارچوب یا قابی دور متن اصلی را احاطه کرده است، حاشیه خود از چهار قسمت به نامهای لور- زنجیره- حاشیه کوچک- حاشیه بزرگ تشکیل شده است. لور بیرونی‌ترین قسمت حاشیه بوده و بعد از آن زنجیره و سپس حاشیه کوچک در دو طرف حاشیه بزرگ قرار دارد معمولا چهار قسمت مورد اشاره حاشیه حدود 20 درصد عرض ورنی را به خود اختصاص می‌دهد.
2- متن یا زمینه اصلی: به فضای داخلی محصور بین قسمتهای مختلف حاشیه ورنی متن یا زمینه ورنی گفته می‌شود. متن بیشترین حجم و فضای ورنی را به خود اختصاص می‌دهد و متناسب با نگاره‌ها و نقوش پیاده شده در آن نقش یا طرحهای مختلف به خود می‌گیرد.
3- ترنج: طرح یا بخش میانی ورنی را تشکیل می‌دهد و معمولا با اشکال هندسی مختلف مانند دایره، لوزی، بیضی و انواع دیگر ضلعی نقش زده می‌شود. یک ورنی متناسب با بعد و اندازه و یا نوع طرح یا نقشه ممکن است دارای یک یا چند ترنج باشد در اصطلاح محلی به ترنج وسط ورنی، گول (Gul) گفته می‌شود که معادل واژه حوض است.
بیشتر نقوش از اشکال حیوانات و وحوش منطقه تا ثیر پذیرفته و نقش عمده حیوانات عبارتست از : گوزن، مرغ و خروس،گریه، مار، پرندگان محلی، آهو، گوسفند، ببر، شتر، شیر، روباه، شغال، طاووس، گرگ، سگ گله، عقاب، بوقلمون و غیره است.

 

آموزش ورنی بافی + فیلم ورنی بافی + عکس ورنی بافی

 

ورنی بافی بسیار سخت است و هم چنین جزء رشته‌های منسوخ شده به حساب می‌آید. عمده‌ترین مشكل ورنی ، جمع شدن كنارهای (شیرازه ) آن است. بافت این قسمت از ورنی ، از سخت‌ترین قسمت های بافت محسوب می‌شود كه باید در تهیه آن بسیار دقت شود.
ورنی بدون نقشه بافته می‌شود و چون در بافت آن از گره استفاده نمی‌شود جزو انواع گلیم به حساب می‌آید و از لحاظ شكل ظاهری به قالی شباهت دارد.

برای رفع این مشكل باید از گره قرضی یا تار قرضی استفاده شود. این هنر همراه با گلیم بافی در دست احیا است .
قدمت این هنر به طور كامل مشخص نیست اما صاحب نظران قدمت آن را به چند صد سال پیش تخمین می‌زنند.

ورنی در اندازه و ابعاد مختلف و با توجه به نیاز بازار تولید و عرضه می‌شود. تا دهه‌های اخیر عشایر دشت مغان از ورنی به عنوان زیر انداز، رو انداز و تزیین آلاچیق ها استفاده می‌كردند.
ظرافت و لطافت بافت طرح و نقش‌های متنوع و زیبایی ورنی هر هنر دوستی را مجذوب خود می‌كند. نوع بافت ورنی با ابریشم ، از ظرافت و زیبایی خاصی برخوردار است و از نظر وزن سبك تر و كم حجم تر از نوع پشمی آن است و توجه گردشگران داخلی و خارجی را به خود جلب كرده است.

ورنی از لحاظ صادرات در درجه نخست تولیدات صنایع دستی اردبیل قرار گرفته است به طوری كه این بافته به كشورهای حاشیه خلیج فارس ،كشورهای اروپایی و آسیایی صادر می‌شود.

ورنی‌های ابریشمی و پشمی ساخته شده در استان اردبیل علاوه بر بازار داخلی به كشورهای ایتالیا، فرانسه و آلمان صادر می‌شوند.
ورنی‌ها اصولا به رنك لاكی، سرمه ای، سفید پیازی و آبی روشن هستند. در همه اندازه برای پشتی، پادری، قالیچه، كناره و قالی تولید می‌شود.
عشایر آذربایجان از آن برای دوخت خورجین، جوال و تهیه جل اسب نیز استفاده می كنند.
تولید ورنی صرفا خانگی و یا در چادرهای عشایری است و ابزار آن از قبیل “دار ” و “دفین”( بروزن دال ، شانه مخصوص برای بافتن فرش )است.
از انواع ورنی در آذربایجان می‌توان به ورنی قالی ،ورنی كناره بزرك، ورنی كناره، ورنی ذرع و نیم (جفت )، ورنی قالیچه و ورنی پشتی اشاره كرد.

 

دار ورنی بافی :

دار ورنی چهارچوبی مربع شکل است که تنها اختصاص به ورنی نداشته برای قالی بافی هم استفاده می شود و شامل اجزاء: سردار، زیردار، چپ رو، راست رو، ستونهای وسط، کوجو، چوب هاف، نیمکت یا تخته بند و گوه (برای دارهای چوبی) می باشد.
طول دار ورنی (درازای چپ رو و راست رو) مساوی است با نصف طول ورنی + 30 سانتیمتر و عرض آن (طول سردار و زیردار) برابر است با عرض ورنی + 20 سانتیمتر، دار ورنی به دو صورت افقی و عمودی است که دار افقی معمولاً در عشایر کوچ رو (به دلیل ارتفاع کم چادرهای عشایری) و دار عمودی معمولاً در ورنی های شهری استفاده می شود. برای ورنی بافی خامه ها کلاف نمی شود و به اندازه 40 سانتیمتر بریده شده به صورت بسته هایی که به آن آسما (آویزان) می گویند در بالای دار آویزان می شود.

شکل دار ورني، افقي است. معمولا ابعاد آن 5/1*2 متر است. (البته امروزه بافت ورني‌هاي کناره‌اي و اندازه فرش‌هاي 4*3 متري نيز جهت فروش بافته مي‌شود) در ورني‌بافي هر رشته به تار و پود گره مي‌خورد، اما همچون قالي، گره‌ها از روي کار نبوده و بعد از تابيدن نخ به دور تار در پشت کار مي‌رود و بريده نمي‌شود. از نظر رنگ و زمينه بهترين نوع ورني، زمينه مسي و فيروزه‌اي است که ارزش تجارتي زياد دارد.

بعد از برپا کردن دار که اصطلاحا هاناhana ناميده مي‌شود، نخ‌هاي تار که از جنس پنبه که اريشaris ناميده مي‌شود که با عبور دادن از چوب‌هاي بالا و پايين دار، کشيده مي‌شود.

سپس چوب نازکي را در ميان تارها رد کرده به نحوي که 2 تار در بالاي چوب باشد و 2 تار در زير چوب. عملکرد اين چوب جابه‌جا کردن‌تارها در حين کار در مواقع لازم است.

 

سپس با نخ تار(پنبه‌اي)به اندازه 4 سانتي‌متر همانند بافت گليم‌بافي(يک نخ از رو يک نخ از زير)مي‌بافند و چند بار روي نخ‌ها با دفه(dafa)مي‌کوبند، تا تارها و پودها به هم تنيده شوند.

بعد از آن با توجه به طرح‌هاي مورد نظر خود که عموما، طرح‌هاي ذهني و بدون نقشه است و زمينه اصلي که عموما طرح‌هاي ذهني و بدون نقشه است و زمينه اصلي که عموما يکرنگ است،(مسي، فيروزه‌اي و سفيد) طرح‌هاي مورد را مي‌بافند، نقوش متداول، سماور، نعلبکي، ايتکان، قوري،گل، روباه، خروس، بوقلمون، مار، سگ، شتر، شترمرغ، جيران، آلمل، دوه بويني، زرحشيه، زينگرو، قيزيلگول، گلدان،ئيلن، چاخماق، جوجه و بالاترين طرح  قيناخ qynax (يا قايق)است، که به‌صورت 3 عدد در وسط کار بافته شده و طرح‌هاي اشيا و حيوانات در اطراف و زمينه کف بافته مي‌شود.

 

بعد از برپا نمودن دار (هانا) معمولا استاد كار، با استفاده از كمك شاگرد نخ‌هاي پنبه‌اي اريش (ariŝ) را (تار) با عبور دادن از دو چوب عمودي هانا، مي‏كشد.

در حين كار، چوبي نازك را به صورت افقي مابين تارها مي‏گذارد. اين چوب مانع از مخلوط شدن تارها در حين كار مي‌شود.

سپس به اندازه 2 سانتي‌متر با نخ تار همانند بافت گليم يك به يك نخ پود را از لاي تارها رد مي‌كند و چند بار هم با دفه بر روي آن مي كوبد تا در هم خوب تنيده شود. بعد از آن با استفاده از نخ‌هاي پشمي در الوان مختلف نقوش مورد نظر را بر روي كار مي‌بافد. بافت ورني همانند بافت گليم است و بعد از پيچاندن نخ پشمي از پشت تار (به صورت يك به يك) اضافه نخ پشمي به پشت كار منتقل مي‌شود. در اين روش طرز بافت مانند گليم بافي و گره نمي‌خورد.

 

آموزش ورنی بافی + فیلم ورنی بافی + عکس ورنی بافی

 

انواع ورنی از نظر مواد اولیه :
1- ورنی تمام ابریشم که چله و خامه هر دو از ابریشم است.
2- ورنی نیم ابریشم که چله پنبه ای و خامه ابریشم است. امروزه که ورنی بیشتر کاربرد زینتی پیدا کرده اکثر ورنی ها از همین جنس بافته می شوند.
3- ورنی کف ابریشم که تار پنبه ای، متن ابریشم ونقوش پشمی است .
4- ورنی تمام پشم که هم تار و هم خامه آن ابریشمی است .
5- ورنی نیم پشم که تار پنبه ای و خامه پشمی است .

 

ابزار کار ورنی بافی:
1- دفتین یا دفه

2- سیخ

3- کارد یا قیچی

4- متر

5- آچار برای شل و سفت کردن پیج های متصل به دار

6 – دار چوبی یا فلزی

7- تخته بند یا نیمکت

 

شیوه کار ورنی بافی :

-چله کشی :
چله کشی یا چله دوانی در ورنی مشابه قالی است. به این صورت که چله کشی روی دار و بوسیله 2 نفر انجام می گیرد. قبل از چله کشی سالم بودن دار بوسیله متر امتحان می شود. دو نخ که به آنها نخ زه می گوئیم با فاصله 40 سانتمیتر از یکدیگر روی دار به صورت افقی به راست رو و چپ رو بسته می شود تا هنگام چله کشی تار از زیر اولی و روی دومی و یا بالعکس عبور کند. پس پایان عمل چله کشی به جای نخ زه پایینی چوب زه را رد می کنیم که حداکثر 3 میلیمتر ضخامت، 2 تا 3 سانتیمتر عرض و طولی برابر عرض دار دارد. به جای نخ زه بالایی چوب هاف را رد می کنیم که فقط کمی ضخیم تر از چوب زه است. بعد از پایان این مراحل به چله ها چوب کوجو می بندیم که استوانه ای چوبی به قطر حدود 10 سانتیمتر است و وظیفه جابه جا کردن چله های زیر و رو در هنگام گلیم بافی و پود زنی را دارد و از پراکندگی ناهماهنگ چله ها جلوگیری می کند و مانع ایجاد عیب سره (متفاوت بودن عرض ورنی در دو انتهای بالاو پایین آن ) می شود.

 

– شروع ورنی بافی :
ابتدا چند ردیف گلیم بافی می شود و بعد ورنی بافی را آغاز می کنیم.
گلیم بافی ابتدای ورنی و پود کلفت مابین رجهای ورنی با جابه جایی کوجو همراه است که در اصطلاح به این نوع بافت، ترسه کیلیم میگویند. در گلیم بافی از پود کلفت همرنگ و هماهنگ با رنگ متن ورنی استفاده می کنیم.

برای شروع بافت دو چله، یکی زیر و یکی رو را بلند می کنیم و نخ خامه را یک دور کامل به دور آن پیجانده کمی می کشیم تا سفت شود. (گاهاً نخ خامه به جای دوتار به دور یک تار پیچیده می شود که در این صورت کیفیت ورنی بالا رفته، زمان بافت و مقدار مواد اولیه مورد نیاز بیشتر می شود) بعد مطابق نقشه ذهنی یا موجود، همین عمل را با ادامه خامه تکرار می کنیم و یا اضافی خامه را رها کرده گره بعدی را با خامه دیگری می زنیم. همین عمل را تا پایان یک رج کامل ادامه می دهیم و سپس پودکلفت را از لابه لای چله های زیر و رو رد کرده، دفه می زنیم. (در اثر جابه جا شدن کوجو هنگام زدن پود کلفت، جای چله های زیر و رو هم عوض می شود و پود کلفت بین چله ها به صورت مواج آرایش می یابد) در ورنی برخلاف قالی، پود نازک زده نمی شود.

از آنجا که طول دار تقریباً نصف طول ورنی است، پس از بافت نصف نقشه به سردار می رسیم.
دراین زمان، به وسیله آچار پیچ وسط دار و راست رو و چپ رو را شل می کنیم. (یا گوه ها را از راست روی دار چوبی بوسیله چکش در می آوریم) که در نتیجه آن چله ها شل می شود و ورنی روی دار آزاد شده به آسانی گردانده می شود. ورنی را به سمت پایین می کشیم تا قسمت بافته شده به پشت دار منتقل شود و ادامه بافت مقدور گردد. سپس دوباره دار را بحالت اول بر می گردانیم و عمل بافت را تا پایان نقشه ادامه می دهیم. پس از پایان بافت دوباره دقیقاً به اندازه ابتدای کار گلیم می بافیم و بعد از آن چله ها را با فاصله 15 سانتیمتر از گلیم بافی سروته کار، قیچی می کنیم و ورنی را پایین می کشیم. معمولاً ریشه های ورنی را به شیوه های مختلف آرایش میدهند.

 

 فیلم ورنی بافی عشایر

 

 

گردآوری : مجله تصویر زندگی

 



این مطلب مفید بود ؟
1 از 52 از 53 از 54 از 55 از 5
Loading...

این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید:



نظر یا پرسش خود را بیان کنید

  • لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با مطلب و مجله، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
  • لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
  • در غیر این صورت، «تصویر زندگی» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

نام(لازم)

ایمیل(لازم)

در این رابطه بیشتر بخوانید
  • آموش شبه قالی, ساخت پادری آموزش شبه قالی / ساخت پادری یا آویز زیبا

    آموزش تصویری شبه قالی / آموزش ساخت پادری این شبه قالی و دست بافته زیبا می تونه یه آویز جالب برای تزئین دیوار اتاقتون باشه یا به عنوان پادری استفاده بشه. به هر حال بافت ساده و جالبی …

  • آموزش بافت پادری / بافت شبه قالی

    آموزش بافت پادری / بافت شبه قالی ( به صورت تصویری)   اگه توی خونه کامواهای اضافه دارین و نمیدونین باهاش چیکار کنین آموزش بافت پادری یا شبه قالی روکه در ادامه تقدیمتون میشه ببینین. …

  • نقشه گلیم بافی (الگوی بافت گلیم)

    نقشه گلیم بافی (الگوی بافت گلیم)   دوستان عزیز و همراه مجله تصویر زندگی در ادامه 24 نقشه گلیم بافی زیبا رو خواهید دید. رنگ بندی ها رو می تونین به سلیقه خودتون تغییر بدین. …

  • فیلم آموزش گلیم بافی – خانم حضرتی

    فیلم آموزش گلیم بافی – خانم حضرتی   سلام به دوستان هنرمند علاقمند به هنر گلیم بافی، با توجه به استقبال شما عزیزان از آمورش های گلیم بافی چند مجموعه فیلم آموزش گلیم بافی رو …

  • آموزش ساخت فرش تزیینی با نخ کنفی

      آموزش تصویری ساخت فرش تزیینی با نخ کنفی    آموزش تصویری روش ساخت فرش تزیینی با نخ کنفی فرش با نخ های کنفی مدل فرش با نخ های کنفی ساخت فرش تزیینی با نخ …

  • آموزش تصویری بافت گلیم با دار

    آموزش تصویری گلیم بافی با دار   گليم بافته ای تخت پود نما می باشد. گليم بافته ای دو روست و پشت و روی آن درست شبيه به هم است. تار يا چله ها در …

  • آموزش بافت گلیم ساده در منزل

    آموزش بافت گلیم ساده در منزل   در این مطلب آموزش بافت گلیم ساده ولی زیبا به صورت تصویری تقدیم شما عزیزان میشه.   این گلیم کوچولو رو با کاموا، کنف، انواع طناب های نازک …

مطالب قبلی این بخش
به کانال ما در تلگرام بپیوندید