همه ما به دنبال یافتن راههای پرورش خلاقیت در کودکان خود هستیم؛ ولی کدام کارها و رفتارها میتواند خلاقیت کودکان را پرورش دهد؟ کدام رفتارها میتواند موجب سرکوب خلاقیت کودکان شود؟ این در حالی است که بعضی از رفتارهای بزرگسالان بهصورت ناخواسته تأثیری عمیق بر عملکرد ذهنی کودکان و میزان خلاقیت آنها دارد. از جمله این رفتارها میتوان به برنامهریزیهای سفتوسخت و رفتارهای کنترلگرانه در برخورد با کودکان اشاره کرد. با توجه به مطالب فوق خود را در کدام دسته از والدین قرار میدهید؟ آن دسته که باعث رشد خلاقیت در کودکان خود میشوند و یا گروهی دیگر که این موهبت الهی را در فرزندان خود میکشند؟
یکی از مهمترین مسائلی که پدر و مادرها بایستی به آن توجه کنند برخورد مناسب با رفتار کودک است، ازآنجاکه شخصیت هر فرد منحصربهفرد است، رفتار پدر و مادر نیز باید مطابق با شخصیت فرزند تنظیم شود. پدر و مادر با بررسی مسائلی همچون درونگرایی یا برونگرایی فرزند خود میتوانند تحلیلی صحیح از نحوه برخورد با کودک به دست آورد که این امر خود موجب رشد خلاقیت در کودک میشود.
خلاقیت چیست؟ چرا خلاقیت در کودکان مهم است؟
ولی قبل از اینکه به ادامه مطلب و روشهای ایجاد خلاقیت در کودکان بپردازیم لازم است تعریفی صحیح و جامع از خلاقیت داشته باشیم و درک کنیم که اهمیت بالابردن خلاقیت در کودکان تا چه اندازه میتواند بر زندگی فردی و اجتماعی آنها در بزرگسالی تأثیرگذار باشد.
خلاقیت در لغت به معنی آفرینندگی است. اما در علوم اجتماعی این واژه علاوه بر معنی لغوی خود، به معنی پیدا کردن راه حلهای جدید و کارآمد برای رویارویی با مشکلات و ارائه نظرات و ایدههای جدید میباشد.
امروزه روانشناسان بر این باورند که خلاقیت یکی از مهمترین ویژگیهای رفتاری و شخصیتی در کودکان است که با رشد و توسعه آن انتظار میرود فرد در زندگی بزرگسالی خود، امکان مواجهه مناسب با مسائل بیشتری را داشته باشد و به روشهای بهتری مشکلات و مسائل پیش آمده را کنترل نماید که خود به معنی رسیدن به موفقیتهای فردی و اجتماعی بیشتر است.
رشد خلاقیت در کودکان خود میتواند موجب افزایش سلامت روانی کودک شود. افزایش خلاقیت موجب افزایش ارتباط کودک با افراد جامعه و محیط اطرافش میشود که نتیجه آن را میتوان میزان بیشتر یادگیری و نوآوری در کودک دانست. از طرفی بالا رفتن خلاقیت در کودک میتواند افکار منفی و اضطرابهای محیطی را برای کودک به میزان قابل توجهی کاهش دهد به عبارتی میتوان این طور بیان کرد که یکی از بهترین عوامل در رشد شخصیتی و سلامت روح و روان کودک، افزایش خلاقیت کودک از طرق مختلف میباشد.
آیا سن خاصی برای اوج خلاقیت در کودکان در نظر گرفته میشود؟
جواب کلی به این سؤال بلی است. محققان حوزه کودکان بر این باورند که کودکان در سنین کمتر از ۴ سالگی آمادگی برخورد با مسایل جدید را نداشته و عملا در حال شناخت محیط پیرامون خود هستند. هرچند از سن دو سالگی میتواند نشانههایی از خلاقیت در کودکان بروز نماید ولی بیشترین نشانهها از ۴ سالگی بروز میکنند. محققان اوج خلاقیت کودکان را بازه سنی ۴ تا ۱۰ سالگی بیان نموده اند که به طور دقیق تر بازه سنی ۴ تا ۵ سالگی بیشترین میزان رشد خلاقیت در کودکان دیده شده است و لذا به عنوان یکی از مهمترین دورههای رشد کودک در نظر گرفته میشود. والدین بایستی بیشترین توجه را در این دوره سنی به کودک داشته باشند و از روشهای مختلف جهت بروز خلاقیتهای کودکان بهره ببرند.
علایم خلاقیت در کودکان کداماند؟
برای یافتن نشانههای خلاقیت در کودکان خود لازم نیست به دنبال روشهای پیچیده باشید؛ بلکه سادهترین مسائل میتوانند نشانههای خلاقیت در کودکان شما را نمایان سازند. از جمله این موارد میتوان به رفتار و برخورد او با مسائل، حرفها و نقاشیهای او اشاره کرد. با نگاهی دقیقتر به هریک از این مسائل میتوان میزان خلاقیت کودک خود را تخمین بزنیم. ذکر این نکته ضروری است که محیط و نحوه برخورد با کودک بسیار میتواند در میزان خلاقیت و بروز این خلاقیت تأثیرگذار باشد. از جمله نشانههای وجود و بروز خلاقیت در کودکان میتوان به:
- بیان نظرات و راهحلهای خود بدون نگرانی از قضاوت شدن
- این نظرات و راهحلها به صورت عمومی در کودکان قابلپیشبینی نباشد.
- نوآوری در ایجاد آثار هنری مانند نقاشی، این بدان معنی نیست که انتظار خلق آثار هنری فاخر از کودکان باشیم؛ بلکه توجه به جزئیات خود میتواند نشانهای از وجود خلاقیت در کودک باشد.
- ارائه راهکارهای مختلف برای یک مشکل نیز از نشانههای خلاقیت در کودکان به شمار میرود.
- انجام رفتارهایی که موجب جلبتوجه و خنداندن سایرین شود
- ایجاد تغییرات متناسب با سن و سال در تصاویر و مطالب کتب مطالعه شده
- مطرح کردن پرسشهای چالش بر انگیز از والدین و بزرگسالان
- پرسیدن سوالهای چالش برانگیز مورد مسائلی که از اطراف دریافت میکنند
- ایدهپردازی در مورد مسائل مختلف
- خیالپردازی در مورد روایتهایی که برایشان تعریف میشود
وابستگی خلاقیت کودکان به عوامل بیرونی و خانواده
یکی از کلیدیترین عواملی که بر خلاقیت کودکان اثرگذار است را میتوان محیط رشد کودک و در وهله اول خانواده دانست. خانواده با جدیگرفتن حرفهای کوک و پرورش اعتمادبهنفس او میتواند نقش مهمی در بالا بردن هوش اجتماعی و بهتبع آن خلاقیت فرزند داشته باشد. یکی از مواردی که خانوادهها بایستی به آن توجه کنند این است که ایجاد محدودیتهای زیاد و کنترل بیش از حد میتواند به میزان قابلتوجهی خلاقیت را در کودک سرکوب نماید. بهطورکلی میتوان گفت مهمترین نقش در بالا رفتن خلاقیت کودکان را محدود نکردن آنها و دادن اعتمادبهنفس از طرف محیط زندگی بازی میکند. این امر باعث میشود کودکان در برخورد با مسائل جدید واهمه نداشته باشند و با ایدهپردازی مشکلات را به سادهترین روشها حل کنند.
راه کارهای پرورش خلاقیت کودک
ترغیب کودک به تفکر و ایدهپردازی و عدم ایجاد سرخوردگی و سرکوب ایدههای کودک را میتوان کلیدیترین راهکار برای پرورش خلاقیت در کودک دانست. این راهکار همچنین میتواند موجب بالا رفتن هرچه بیشتر یادگیری در کودکان شود. با توجه به آنچه گفته شد، در زیر تعدادی از فعالیتهایی که میتواند موجب رشد خلاقیت در کودکان شود، آورده شده است:
- بازی با رنگها: ایجاد سرگرمیهای مبتنی بر رنگ و رنگآمیزی میتواند خلاقیت کودک را در ایجاد آثار هنری منحصربهفرد افزایش دهد.
- سؤالات چالشبرانگیز: سؤالات چالشبرانگیز و بدون جواب مشخص میتواند ذهن کنجکاو کودک را فعال کرده و کودک را به تفکر وادار کند.
- فعالیتهای تجسمی: انواع فعالیتها و به طور خاص هنرهای تجسمی و کار با وسایل و ابزارها برای ساخت مصنوعات جدید میتواند نوآوری را در کودک پرورش دهد.
- ایجاد فضای بازی مناسب: قسمت زیادی از رشد شخصیتی کودکان در بازیکردن شکل میگیرد؛ لذا ایجاد فضای مناسب برای بازی کودکان با همسالان خود میتواند جنبههای خیالپردازی ذهن کودک را درگیر نماید.
- مطالعه شعر و کتاب: شعر و کتاب کودکان وجه خیالپردازی ذهن کودک را درگیر کرده و میتواند موجب بالا رفتن توان ذهنی کودک در نوآوری و ایدهپردازی شود.
تأثیر روشهای آموزشی در پرورش خلاقیت کودکان
بر خلاف بعضی باورها که خلاقیت را امری ذاتی تلقی میکنند نتایج پژوههای روانشناختی نشان از آن دارد که خلاقیت امری اکتسابی است و عوامل محیطی میتواند به میزان زیادی در پرورش خلاقیت دخیل باشد. در واقع میتوان خلاقیت را امری نهان در ذات بشر دانست. در ادامه بعضی از روشهای پرورش خلاقیت کودکان با انجام کاردستی در خانه آورده شده است:
۱. ارائه انواع مواد و ابزارهای خلاقانه: این کار به کودکان امکان دهید تا با مواد مختلفی مانند کاغذهای رنگی، چسب، قلم رنگی، قیچی، پارچه و غیره کار کرده و آزمایشهای خلاقانه انجام داده و نتایج جالبی را تجربه کنند.
۲. ارائه الگوها و آموزشها: به کودکان الگوهای ساده از کاردستیها بدهید و به آنها نشان دهید چگونه این الگوها را دنبال کنند. همچنین میتوانید آموزشهای ساده و مرحله به مرحله را برای انجام کاردستی به آنها بدهید.
۳. ایجاد فضای خلاق: یک فضای مخصوص برای انجام کاردستی در خانه تعیین کنید. این فضا باید شامل میز و صندلی مناسب، مواد و ابزارهای لازم و قابلدسترس برای کودکان باشد. همچنین میتوانید نمونههایی از کارهای خلاقانه کودکان را در این فضا نمایش دهید تا به آنها انگیزه بیشتر دهید.
۴. تشویق به خلاقیت: کودکان را تشویق کنید تا خلاقیت خود را در کاردستیها به کار بگیرند. از آنها بخواهید تا ایدههای جدید پیدا و الگوها را تغییر دهند یا از مواد غیرمعمول استفاده کنند. همچنین میتوانید به آنها بگویید که از خلاقیت خود در ساخت کاردستی استفاده کنند.
۵. بهرهگیری از فعالیتهای گروهی: فعالیتهای گروهی میتواند خلاقیت کودکان را تقویت کند. به آنها اجازه دهید با دیگران همکاری کنند، ایدهها را به اشتراک بگذارند و از تجربیات یکدیگر استفاده کنند. این فعالیتها میتوانند شامل ساخت یک پروژه مشترک، ساخت یک نمایشگاه کاردستی یا تشکیل گروهی برای انجام یک پروژه خلاقانه باشند.
۶. ارزیابی و تشویق: کارهای خلاقانه کودکان را ارزیابی کنید و آنها را تشویق به ادامه فعالیتهای خلاقانه کنید. به آنها بگویید چقدر ایدهها و کارهای آنها منحصربهفرد و جالب است و چگونه میتوانند خود را در این حوزه بهبود بخشند.
با اجرای این روشها، خلاقیت کودکان در کاردستی تقویت میشود و آنها مهارتهای دستی و تفکر خود را بهبود میبخشند. همچنین این فعالیتها به آنها اعتمادبهنفس و شادی میدهد و ذهن و جسمشان را برای نوآوریهای آینده آماده میکند.
یکی از چالشهای ساخت کاردستی برای کودکان استفاده از مواد استاندارد است. والدین باید در نظر داشته باشند که هر مادهای را نمیتوان بهعنوان مواد اولیه در اختیار کودکان جهت تهیه کاردستی قرار دهند. بسیاری از محصولات نظیر مقوا، چوب و کاغذ رنگی امکان استفاده به عنوان مواد اولیه برای ساخت کاردستی را دارند؛ ولی محدودیتهایی مانند مقاومت پایین، سنگینی و یا سمی بودن میتواند موجب شود که والدین از تهیه این مواد برای کودکان خود اجتناب نماید. کارتن پلاست و فوم پلی اتیلن دو نوع از محصولاتی هستند که امروزه برای ساخت کاردستی بسیار مورد توجه قرار گرفتهاند.
استفاده از کارتن پلاست و فوم پولی اتیلن در تولید کاردستی میتواند روش نوین برای پرورش خلاقیت کودکان باشد. این مواد غیرسمی و انعطافپذیر هستند که میتوان بهراحتی برش داده، تغییر شکل داده و با آن کاردستیهای مختلفی ساخت. کودکان میتوانند از قیچی برای برش کارتن پلاست و فوم پولی اتیلن استفاده کنند، قطعات را به هم بچسبانند و آنها را با رنگها و دکوراسیونهای مختلف تزیین کنند. این فعالیت به کودکان کمک میکند تا خلاقیت خود را در طراحی و ساخت اشیا بروز دهند و مهارتهای دستی خود را بهبود بخشند.
ویژگیهای کارتن پلاست:
- وزن پایین
- رنگپذیری
- بدون بو بودن
- امکان خمکاری
- مقاومت بالای حرارتی
- رسانش پاین الکتریکی و حرارتی
- مقاومت بالا در برابر ضربه، خمش و کشش
- امکان اتصال با انواع روشها اعم از چسب، منگنه و پرچ
- مورد تأیید سازمان نظارت غذا و دارو ایالت متحده آمریکا
- تولید شده از مواد غیرسمی و قابلاستفاده انسان و همچنین کودکان
- امکان شستشو و تمیزکاری و مقاومت در برابر رطوبت، آب و مواد شوینده
ویژگیهای فوم پلی اتیلن:
- غیر سمی
- بدون بو بودن
- بسیار انعطاف پذیر
- مقاوم در برابر خوردگی
- وزن سبک و حمل راحت
- قابل برش با قیچی های معمولی
- مقاوم در مقابل پرتو های ماورا بنفش
- مقاوم در مقابل فشار و ضربه پذیری بسیار
- مقاوم در برابر آلودگیهای قارچی و بیولوژیکی
تمامی این موارد کارتن پلاست و فوم پلی اتیلن را به محصولاتی ایدئال برای استفاده کودکان تبدیل کرده است لازم به ذکر است امکان تهیه این محصولات در ابعاد و اندازه های مختلف و رنگبندی متنوع در آهن بازار وجود دارد.
سخن پایانی
داشتن فرزندی خلاق علاوه بر اینکه خواسته همه والدین است، از طرفی نیاز جامعه امروزی نیز میباشد. افرادی که بتوانند در سنین بالاتر با خلاقیت و خرد خود، راهحلهای هوشمندانهای برای حل مشکلات ارائه نمایند. ولی دستیابی به این هدف در گرو رعایت اصول پرورش خلاقیت در کودکان است که بایستی توسط والدین مورد توجه قرار گیرد.
هرگز نباید کودکان را برای ایجاد خلاقیت تحتفشار قرار داد؛ بلکه با ایجاد بستر مناسب میتوان خلاقیت را در کودکان شکوفا کرد. والدین بایستی به این نکته دقت داشته باشند که کودکان با الگوبرداری از محیط ، شخصیت خود را شکل میدهند؛ بنابراین برای شکوفایی استعدادهای آنها بایستی والدین در فعالیتهای خلاقانه آنها مشارکت کنند و مسیر حرکت را به کودکان خود نشان دهند.
| این مطلب مفید بود ؟ |   ( تعداد رای دهنده ۴, میانگین امتیاز: ۳,۰۰ از ۵)  Loading... |