تامین دلیل به معنای صورت برداری از ادله موجود برای استفاده در آینده وقتی که دسترسی به آن ادله در آینده متعذر یعنی غیر ممکن باشد یا متعسر یعنی دشوار خواهد بود.
در واقع تامین دلیل یکی از روشهایی است که موجب میشود فرد خسارت دیده بتواند حقوق خود را در آینده حفظ نماید بر اساس ماده ۱۴۹ قانون آیین دادرسی مدنی اگر فردی دلایلی در دسترس داشته باشد ولی احتمال دهد که زائل میشود میتواند درخواست تامین دلیل بدهد تا دلایل و مدارک او محفوظ بماند. همچنین گاهی به جهت از دسترس خارج شدن دلایل فرد میتواند برای محفوظ ماندن آنها تامین دلیل درخواست کند.
تامین دلیل ماهیتا نوعی درخواست است نه یک دعوا و از همین رو نتیجه آن در قالب یک قرار صادر میشود.
تشخیص درجه ارزش تامین دلیل با همان قاضی است که نتیجه تامین دلیل در برابر او مورد استناد قرار میگیرد؛ بنابراین تامین دلیل ارزش خود دلیل را ندارد و ارزش آن در حد اماره قضایی است.
تامین دلیل ممکن است از جانب کسی تقاضا شود که در دعوای آتی میخواهد به عنوان خواهان از آن استفاده کند یا به عنوان خوانده.
تامین دلیل در اصل به معنای در امنیت قرار دادن دلیلی است که وجود دارد به عنوان مثال اگر به ملکی مسکونی خسارت وارد شود و مالک آن ملک قصد اقامه دعوا علیه عامل وارد شدن خسارت را داشته باشد برای پیروزی در دعوا باید ورود خسارت به ملک را ثابت کند.
از نظر متخصصین حقوقی بنیاد وکلا این زمانی امکانپذیر است که در زمان رسیدگی دادگاه ویرانیها و خسارتها وجود داشته باشد تا قابل احراز باشد بنابراین اگر مالک تامین دلیل نکند یا باید از تعمیر ملک تا آن زمان خودداری کند و از استفاده از ملک محروم بماند و یا آن را تعمیر کند و به شکست در دعوای خسارت محکوم شود اما تامین دلیل روشی است که موجب میشود میزان و نوع خسارتها در صورت جلسه مربوطه توسط کارشناس نوشته شود تا با مدارک لازم در دادگاهی که به دعوای خسارت رسیدگی میکند قابل استناد باشد.
همچنین برای اثبات عمل یا واقعه حقوقی اگر شاهدی وجود داشته باشد که احتمال میرود از کشور خارج شود یا بیمار است و احتمال فوت او میرود میتوان شهادت او را تامین نمود.
یکی از مواردی که فرد خسارت دیده میتواند با استفاده از آن روش حقوق خود را حفظ کند تامین دلیل است.
هدف از صدور قرار تامین دلیل در امنیت قرار دادن دلایل میباشد به همین دلیل جهت پیشگیری از مورد انکار قرار گرفتن دلایل توسط خوانده یا مفقود شدن آنها صورت برداری و صورت جلسهای تنظیم شده و ثبت میگردد.
مطابق ماده ۱۵۵ قانون آیین دادرسی مدنی صرف تنظیم صورتجلسه تامین دلیل به معنی اعتبار دلایل نمیباشد؛ در واقع تنظیم صورت جلسه تامین دلیل موجب محفوظ ماندن دلایل شده و مرجع صالح صدور تامین دلیل باید در خصوص اعتبار یا بیاعتبار بودن آن دلایل تصمیم نهایی را اتخاذ کند. تامین دلیل به این معنی نیست که خوانده یا طرف مقابل نتواند خلاف آن دلایل را ثابت کند.
همچنین بنابر ماده ۱۵۳ قانون آیین دادرسی مدنی اگر مبنای رای قاضی صرفا نتیجه تامین دلیل باشد باید راسا آن را انجام دهد یا آن که نتیجه تامین دلیل مورد وثوق او باشد به همین دلیل اگر نتیجه تامین دلیلی که قبلاً صورت گرفته مورد وثوق قاضی قرار گیرد میتواند صرفا به استناد آن رای نهایی را صادر نماید.
به دلیل اینکه قرار تامین دلیل در خصوص در امنیت قرار دادن دلایلی که احتمال از بین رفتن آنها وجود دارد صادر میشود معمولا دادخواست تامین دلیل قبل از طرح دعوا به مراجع قضایی تقدیم میشود البته مواردی نیز وجود دارد که تامین دلیل در ضمن دادرسی صادر شود.
۱. مرجع صالح برای صدور قرار تامین دلیل
به لحاظ صلاحیت ذاتی ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی مدنی تامین دلیل را در صلاحیت دادگاه عمومی قرار داده است اما بر اساس قانون شوراهای حل اختلاف سابق انجام تامین دلیل در صلاحیت شوراهای حل اختلاف است.
اما با توجه به تغییر قانون شوراهای حل اختلاف و مطابق با بند ۷ ماده ۱۲ قانون جدید شوراهای حل اختلاف تامین دلیل در صلاحیت دادگاههای صلح قرار گرفته است.
از حیث صلاحیت محلی نیز تامین دلیل در صلاحیت مرجعی است که دلیل مورد تامین در حوزه آن واقع شده است.
اگر در طرح درخواست تامین دلیل قواعد صلاحیت رعایت نشود دادگاه قرار عدم صلاحیت صادر نمیکند زیرا این درخواست یک دعوا نیست بلکه دادگاه قرار رد درخواست صادر میکند این قرار قطعی است.
درخواست تامین دلیل طبق ماده ۱۵۱ قانون آیین دادرسی مدنی میتواند به صورت کتبی یا شفاهی باشد البته در عمل همواره درخواست تامین دلیل به صورت کتبی انجام میگیرد در حال حاضر تقاضای تامین دلیل از سوی ذینفع بر روی فرم مخصوص دادخواست و به تعداد خواندگان به اضافه یک نسخه تقدیم دادگاه صالح میشود.
مشخص بودن درخواست کننده از ارکان مهم درخواست تامین دلیل است اما ممکن است مشخصات طرف مقابل یعنی کسی که تامین دلیل قرار است علیه او مورد استفاده و استناد قرار گیرد روشن نباشد بنابراین میتوان همچنان درخواست تامین دلیل کرد.
۲. شرایط شکلی درخواست تامین دلیل
درخواست تامین دلیل ممکن است در جریان رسیدگی به یک دعوا یا قبل از اقامه دعوا و به طور مستقل طرح شود درخواست تامین دلیل همچنین ممکن است کتبی یا شفاهی باشد اگر تقاضای تامین دلیل در جریان یک دعوا طرح نشود و به طور مستقل طرح شود به این دلیل که نیاز به ارجاع به یک شعبه دارد گرچه ماهیتا یک درخواست است اما باید روی برگه مخصوص دادخواست نوشته شود.
از مهمترین شرایط درخواست تامین دلیل آن است که باید درخواست تامین دلیل قبل یا در جریان دادرسی انجام شود چرا که امکان انجام آن بعد از صدور رای در مورد پرونده وجود ندارد.
همچنین برای درخواست تامین دلیل باید مشخصات خواهان و مشخصات طرف مقابل یعنی کسی که قرار است این تامین دلیل در آینده علیه وی استفاده شود درج شود البته اگر تعیین طرف مقابل امکانپذیر نباشد میتوان بدون تعیین او اقدام به تامین دلیل کرد.
برای درخواست تامین دلیل باید موضوع دعوایی که برای اثبات آن درخواست تامین دلیل میشود و اوضاع و احوالی که موجب درخواست تامین دلیل شده نیز ذکر شود.
اگر در درخواست تامین دلیل شرایط شکلی این درخواست رعایت نشده باشد در این صورت اخطار رفع نقص صادر نمیشود زیرا این درخواست یک دعوا نیست بلکه دادگاه قرار رد درخواست صادر میکند که این قرار قطعی است.
شرایط طرح دعوا مانند سمت، اهلیت، نفع، تنجز دعوا، صلاحیت دادگاه و … باید در درخواست تامین دلیل نیز رعایت شود در غیر این صورت قرار رد درخواست صادر میشود و این قرار قطعی است.
۳. اجرای تامین دلیل
منظور از اجرای قرار تامین دلیل صورت برداری از ادله است در این خصوص باید به این نکات توجه داشت که بنابر ماده ۱۵۳ قانون آیین دادرسی مدنی اجرای این قرار با قاضی شعبه است و به دادرس علی البدل یا مدیر دفتر نیز قابل واگذاری است اما بنابر قانون جدید شوراهای حل اختلاف اجرای قرار تامین دلیل بر عهده دادگاههای صلح است.
اگر قرار تامین دلیل در جریان رسیدگی به اصل دعوا درخواست شده باشد و فقط نتیجه تامین دلیل مبنای حکم دادگاه باشد باید قاضی راسا تامین دلیل را اجرا کند و یا آنکه گزارش تامین دلیل ارائه شده باید مورد وثوق قاضی باشد.
همچنین اگر موضوع دلیلی که شخص در پی تامین آن است نظریه کارشناسی باشد طبیعی است که بخشی از اجرای تامین دلیل بر عهده کارشناس قرار میگیرد که به این حالت درخواست تامین دلیل با جلب نظر از کارشناس گفته میشود.
اگر شخصی در مسیر اجرای قرار تامین دلیل مانعی ایجاد کند مثلاً متصرف ملک از گشودن در ملک برای معاینه ملک توسط کارشناس یا شخص اجرا کننده قرار تامین دلیل خودداری نماید این قرار قهرا و با کمک مامورین انتظامی قابل اجرا میباشد.
۴. اجرای تامین دلیل نیازمند صدور اجراییه نیست.
در خصوص اجرای قرار تامین دلیل این نکته حائز اهمیت است که دلایل و اماراتی که میتوان درخواست و دستور تامین آنها را داد به شیوه تمثیلی و نه احصایی در ماده ۱۴۹ قانون آیین دادرسی مدنی آمده است و از قبیل تحقیق محلی و کسب اطلاع از مطلعین و استعلام نظر کارشناسان یا دفاتر تجاری یا استفاده از قرائن و امارات موجود در محل یا دلایلی که نزد طرفین دعوا و وکیل آنها وجود دارد میباشد.
در قرار تامین دلیل باید دلایل و امارات موضوع تامین تصریح شود تا محدوده وظایف و اختیارات مامور اجرا کننده قرار تامین دلیل مشخص بوده و اجرای قرار از این نظر با دشواری روبرو نشود.
مقصود از تامین دلیل تنها صورت برداری و حفظ دلایل است بنابراین در تامین دلیل به طور مثال محلی که مشخص شده معاینه میشود و در محلی که مشخص گردیده تحقیق میشود و بنابراین در اجرای قرار تامین دلیل نمیتوان طرف مقابل را مکلف به انجام امر یا خودداری از انجام امری نمود.
۵. حضور طرف مقابل در جهت اجرای تامین دلیل
جهت تصمیمگیری در خصوص درخواست تامین دلیل و صدور قرار تامین دلیل نیاز به احضار طرف مقابل نیست و بنابراین درخواست تامین دلیل به طرف مقابل ابلاغ نمیشود.
همچنین برای اجرای قرار تامین دلیل یعنی صورت برداری از ادله نیاز به احضار طرف مقابل است جز در امور فوری بنابراین تامین دلیل علی الاصول باید با دعوت از طرف مقابل صورت گیرد.
در صورت دعوت از طرف مقابل عدم حضور او مانع اجرای قرار تامین دلیل نخواهد بود و تامین دلیل حتی در صورت عدم حضور طرف مقابل اجرا خواهد شد.
با توجه به ماده ۱۹۴ قانون آیین دادرسی مدنی درخواست تامین دلیل فقط مخصوص خواهان نیست بنابراین حتی شخصی که دعوایی علیه او اقامه شده و یا احتمال میدهد که در آینده دعوایی علیه او اقامه خواهد شد میتواند درخواست تامین دلیل کند.
۶. قابلیت اعتراض به تامین دلیل
در خصوص قابلیت اعتراض به این قرار باید توجه داشت که قرار تامین دلیل قابل اعتراض یا تجدید نظر نیست به این معنا که نمیتوان قرار تامین دلیل اعتراض داشت و نقض آن را از همان مرجع صادر کننده یا مرجع بالاتر درخواست کرد.
نکته دیگر آن است که قرار رد درخواست تامین دلیل نیز قابلیت اعتراض یا تجدید نظر ندارد.
نتیجه تامین دلیل قابل اعتراض است یعنی شخصی که تامین دلیل علیه او مورد استناد قرار گرفته میتواند به نتیجه آن اعتراض کند به طور مثال اگر نظریه کارشناس مورد تامین دلیل قرار گرفته باشد و سپس این نظریه کارشناسی که تامین شده در دعوایی علیه شخصی مورد استناد قرار گیرد شخصی که تامین دلیل علیه او مورد استناد واقع شده میتواند به نتیجه آن اعتراض کند و برای مثال درخواست کارشناسی مجدد را مطرح نماید.
۷. درجه اعتبار تامین دلیل
مطابق ماده ۱۵۵ قانون آیین دادرسی مدنی تامین دلیل برای حفظ آن است و تشخیص درجه ارزش آن در مورد استفاده با دادگاه میباشد بنابراین با توجه به این ماده تصمیم نهایی در خصوص تامین دلیل و ارزش و اعتبار آن با قاضی بوده و حتی قاضی میتواند بدون توجه به تامین دلیل مجدداً قرار بررسی آن را صادر نماید.
۸. هزینه تامین دلیل
هزینه قرار تامین دلیل معادل دعاوی غیر مالی میباشد؛ البته در خصوص تامین دلیل کارشناسی باید هزینه کارشناس رسمی دادگستری را در نظر داشت برای پرداخت هزینه به کارشناسان باید مبلغ تعیین شده را به حساب کانون کارشناسان رسمی دادگستری واریز کرده و فیش تحویل مبلغ را به شورای حل اختلاف طبق قانون سابق و دادگاه صلح طبق قانون جدید تحویل داد و با ارائه این فیش کارشناس مربوطه تعیین میشود عموما طول مدت ارائه نظر کارشناس ظرف مدت ۱۰ تا ۱۵ روز میباشد.
از شایعترین و رایجترین مصادیق استفاده از تامین دلیل میتوان به مواردی همچون خسارت به اتومبیل تاکسیرانی اشاره کرد؛ زیرا به دلیل آن که مالک ماشین نمیتواند مدت طولانی منتظر سپری شدن زمان دادرسی بماند.
بنابراین در این شرایط میتواند با مطالبه قرار تامین دلیل میزان خسارت وارد شده به ماشین را مشخص کرده و بتواند اقدام به تعمیر تاکسی خود کرده و به کار خود ادامه دهد بنابراین تامین دلیل او بعداً مورد استناد قرار گرفته و میتواند از شخص وارد کننده ضرر و زیان خسارت لازمه را مطالبه کند.
| این مطلب مفید بود ؟ |   ( تعداد رای دهنده ۱, میانگین امتیاز: ۱,۰۰ از ۵)  Loading... |